Adana Ceza Avukatı Adana En İyi Ceza Avukatı, En İyi Ağır Ceza Avukatı, Ceza Avukatlığı Yazıları, Türk Ceza Kanunu
Anayasa Mahkemesi‘nin kararları, haksız tutuklanma nedeniyle tazminat haklarının kapsamını giderek genişletmektedir. Beraat eden veya hakkında kovuşturmaya yer olmadığına karar verilen kişilerin maddi ve manevi zararlarının tazmini konusunda mahkemeler daha koruyucu bir tutum benimsemektedir. 5271 sayılı CMK‘nın 141-144. maddeleri bu tazminat hakkını ayrıntılı şekilde düzenler.
Tazminat Hakkı Doğuran Hâller (CMK m.141)
Kanun, tazminat hakkı doğuran hâlleri sınırlı sayıda (numerus clausus) belirlemiştir:
- Kanuna uygun yakalanan veya tutuklanan ancak makul sürede hâkim önüne çıkarılmayan kişiler
- Kanunî hakları hatırlatılmadan yakalanan veya tutuklanan kişiler
- Kanuna aykırı şekilde yakalanan veya tutuklanan kişiler
- Tutukluluk süresinin kanunda öngörülen azami süreyi aşması
- Yakalama veya tutuklama sonrası hakkında kovuşturmaya yer olmadığı (KYOK) kararı verilenler
- Tutuklanıp beraat edenler veya hakkında düşme kararı verilenler
- Mahkûm olup da tutuklu kaldığı süre mahkûm olduğu cezayı aşanlar
- Kanuna aykırı arama veya ölçüsüz arama yapılanlar
- Kanuna aykırı olarak eşyasına el konulanlar
- Yakalama veya tutuklama durumunun yakınlarına bildirilmeyenler
Beraat Eden Herkes Tazminat Alabilir mi?
Hayır. Tazminat hakkının doğması için beraat kararının yanı sıra bir koruma tedbirinin (gözaltı, tutuklama, arama, el koyma) uygulanmış olması gerekir. Yalnızca yargılanıp beraat etmiş, herhangi bir koruma tedbirine maruz kalmamış kişiler için CMK m.141 kapsamında tazminat söz konusu değildir.
Tazminat alınamayan hâller (CMK m.144):
- Kişinin kendi kusuruyla tutuklanmasına veya gözaltına alınmasına neden olması (sahte kimlik kullanma, kaçma girişimi vb.)
- Tazminata hak kazanmadığı hâlde bilgi veya belge uydurarak tazminat talep etmesi
- Genel veya özel af nedeniyle düşme kararı verilenler
Tazminat Miktarının Belirlenmesi
Tazminat miktarı belirlenirken şu unsurlar dikkate alınır:
| Tazminat Türü | Değerlendirilen Unsurlar |
|---|---|
| Maddi tazminat | Tutuklu kalınan süredeki gelir kaybı, işten çıkarılma, iş fırsatlarının kaçırılması, avukatlık ve yol masrafları |
| Manevi tazminat | Özgürlükten yoksunluğun yarattığı acı ve üzüntü, itibar zedelenmesi, aile ilişkilerinin bozulması, psikolojik zarar |
Yargıtay, manevi tazminat miktarının belirlenmesinde tutuklu kalınan süre, kişinin sosyal ve ekonomik durumu, suçlamanın ağırlığı ve tutukluluğun kişi üzerindeki etkisi gibi kriterleri değerlendirmektedir. Tazminat miktarı zenginleşme aracı olmamalı, ancak zarara karşılık tatmin edici düzeyde olmalıdır.
Başvuru Süreci ve Süreler
Tazminat davası açma süreleri hak düşürücüdür:
- Kararın kesinleştiğinin ilgilisine tebliğinden itibaren 3 ay içinde
- Her hâlde kararın kesinleşmesinden itibaren 1 yıl içinde
Dava, zarara uğrayan kişinin ikametgâhının bulunduğu yer ağır ceza mahkemesinde açılır. Dava Hazine’ye karşı (Maliye Bakanlığı) yöneltilir; Hazine davada davalı sıfatıyla temsil edilir.
Dava Süreci
- Dava dilekçesi: Tazminat talebi, dayanak belgeler (beraat kararı, tutuklama kararları, gelir belgeleri) ile birlikte sunulur.
- Hazine’nin savunması: Hazine avukatı savunma dilekçesi sunar.
- İnceleme: Mahkeme, tutuklu kalınan süreyi, gelir kaybını ve manevi zararı değerlendirir. Gerekirse bilirkişi raporu alınır.
- Karar: Mahkeme maddi ve manevi tazminat miktarını belirler.
- Kanun yolu: Karara karşı istinaf ve temyiz yoluna başvurulabilir.
Devletin Rücu Hakkı
Devlet, ödenen tazminatı, haksız koruma tedbirine neden olan kamu görevlisine rücu edebilir (CMK m.143/2). Bu rücu hakkı, kamu görevlilerinin koruma tedbirlerini daha dikkatli ve ölçülü uygulamasını teşvik eden bir mekanizmadır.
AYM ve AİHM Bireysel Başvuru
CMK m.141 kapsamında açılan tazminat davası reddedilirse veya yetersiz tazminata hükmedilirse, iç hukuk yolları tüketildikten sonra Anayasa Mahkemesi‘ne bireysel başvuru yapılabilir. AYM, kişi hürriyeti ve güvenliği hakkının (Anayasa m.19) ihlalini tespit edebilir ve tazminata hükmedebilir.
AYM başvurusundan da sonuç alınamaması hâlinde Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi‘ne (AİHM) başvuru yolu açıktır. AİHM, AİHS m.5/5 uyarınca haksız gözaltı ve tutuklama mağdurlarına tazminat hakkı tanımaktadır.
Adana’da Tazminat Davaları
Adana’da ikamet eden kişiler, Adana Ağır Ceza Mahkemesi‘ne başvurarak tazminat davası açabilir. Adana’da haksız tutuklama nedeniyle açılan tazminat davalarında mahkemeler, tutuklu kalınan her gün için belirli bir günlük tazminat miktarı üzerinden hesaplama yapmaktadır.
Beraat kararı aldıysanız ve süreçte tutuklanmış ya da gözaltına alınmışsanız, tazminat haklarınızı değerlendirmek ve süreleri kaçırmamak için derhal bir ceza avukatına danışmanız yerinde olacaktır. Kararın kesinleşmesinden itibaren 3 aylık süre hızla geçer ve bu süre kaçırıldığında tazminat hakkı kesin olarak düşer.