Arama ve El Koyma İşlemlerine Nasıl İtiraz Edilir?

Evinize veya iş yerinize polis gelip arama yaptığında ne yapabilirsiniz? Arama kararı olmadan yapılan arama geçerli midir? Eşyalarınıza el konulduğunda itiraz hakkınız var mıdır? Bu soruların yanıtlarını bilmek, hak ihlallerine karşı korunmanız ve savunmanızı güçlendirmeniz açısından büyük önem taşır. 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu‘nun 116-134. maddeleri arama ve el koyma işlemlerini ayrıntılı şekilde düzenlemektedir.

Arama Kararını Kim Verir? (CMK m.119)

Konut, işyeri ve kamuya açık olmayan kapalı alanlarda arama yapılabilmesi için kural olarak hâkim kararı gerekir. İstisnai durumlarda ise şu yetki sıralaması geçerlidir:

• Hâkim kararı: Temel kural budur. Arama kararı Sulh Ceza Hâkimliği tarafından verilir.
• Savcı emri: Gecikmesinde sakınca bulunan hâllerde Cumhuriyet Savcısı’nın yazılı emriyle arama yapılabilir.
• Kolluk amiri emri: Savcıya da ulaşılamıyorsa kolluk amirinin yazılı emriyle arama mümkündür. Bu durumda sonucun 24 saat içinde hâkim onayına sunulması zorunludur. Hâkim onaylanmazsa el konulan eşya derhal iade edilir.

Üst araması ve eşya araması (CMK m.116-117) ise farklı kurallara tabidir. Şüphelinin üstünde, eşyasında veya aracında arama yapmak için de kural olarak arama kararı gerekir; ancak yakalama sırasında koruma amaçlı üst araması yapılabilir.

Aramanın Hukuka Uygunluk Koşulları

Bir aramanın hukuka uygun sayılabilmesi için şu koşulların tamamının yerine getirilmesi gerekir:

• Somut delil: Aranacak yerde suç delili bulunacağına dair makul şüphe bulunmalıdır.
• Kararın kapsamı: Arama kararında aramanın nedeni, aranacak yer ve el konulacak eşya açıkça belirtilmelidir. Belirsiz veya genel nitelikli kararlar hukuka aykırıdır.
• İlgilinin hazır bulundurulması: Arama sırasında o yerin sahibi, zilyedi veya bunların temsilcisi hazır bulundurulmalıdır. Bu kişiler bulunamazsa komşu veya ihtiyar heyetinden biri çağrılır.
• Tutanak düzenlenmesi: Aramanın sonucu, el konulan eşya ve aramanın yapılış şekli tutanağa geçirilmelidir. Tutanağın bir nüshası ilgiliye verilir.
• Gece araması yasağı: CMK m.118 uyarınca konutta gece vakti (güneşin batmasından bir saat sonra ile doğmasından bir saat öncesi arası) kural olarak arama yapılamaz. İstisna: gecikmesinde sakınca bulunan hâller, suçüstü veya gecikmeksizin yapılması gereken aramalar.

Özel Arama Türleri

Bilgisayar ve Dijital Veri Araması (CMK m.134)

Bilgisayar, cep telefonu, tablet ve diğer dijital cihazlarda arama yapılması ve bu cihazlardaki verilere el konulması için hâkim kararı zorunludur; savcı emriyle yapılamaz. Dijital verilerin kopyalanması, şifrelenmiş dosyaların açılması ve iletişim kayıtlarının incelenmesi bu kapsamdadır. Dijital delillerin bütünlüğünün korunması (hash değeri ile doğrulama) ayrıca gereklidir.

Avukat Bürosu Araması (CMK m.130)

Avukat bürolarında arama yapılması özel kurallara tabidir. Arama ancak mahkeme kararıyla yapılabilir; savcı emri yeterli değildir. Aramada baro başkanı veya görevlendireceği bir avukat hazır bulundurulmalıdır.

El Koyma İşlemi (CMK m.123-131)

Suç delili olabilecek veya müsadereye tabi eşyalara el konulabilir. El koyma kararı kural olarak hâkim tarafından verilir. Gecikmesinde sakınca bulunan hâllerde savcının kararıyla da el konulabilir; bu karar 24 saat içinde hâkim onayına sunulmalıdır. Hâkim onaylamazsa el koyma kararı kendiliğinden kalkar.

El konulan eşyanın iadesi, soruşturma veya kovuşturmanın her aşamasında talep edilebilir. Suçla ilgisi olmadığı anlaşılan eşya derhal iade edilmelidir.

İtiraz Nasıl Yapılır? (CMK m.267-268)

Arama ve el koyma işlemine karşı Sulh Ceza Hâkimliği’ne itiraz edilebilir. İtirazda şu hukuka aykırılık nedenleri ileri sürülebilir:

• Arama kararı bulunmadan veya yetkisiz kişinin emriyle arama yapılması
• Kararın kapsamının aşılması (örneğin yalnızca mutfak belirtilmişken evin tamamının aranması)
• Usule aykırı arama yapılması (ilgilinin hazır bulundurulmaması, tutanak düzenlenmemesi)
• Gece vakti yasağının ihlal edilmesi
• Orantılılık ilkesinin çiğnenmesi
• El konulan eşyanın suçla ilgisinin bulunmaması

Hukuka Aykırı Aramanın Sonuçları: Zehirli Ağacın Meyvesi

Hukuka aykırı arama veya el koyma sonucunda elde edilen deliller, mahkemede kullanılamaz (CMK m.206/2-a, m.217/2). Bu ilke, Anglo-Amerikan hukukundan gelen “zehirli ağacın meyvesi” (fruit of the poisonous tree) doktrinine dayanır: hukuka aykırı yollarla elde edilen bir delilin kendisi de, bu delilden türeyen ikincil deliller de kullanılamaz.

Bu ilke savunma açısından son derece güçlü bir silahtır. Dosyadaki kilit delilin hukuka aykırı aramayla elde edildiğinin kanıtlanması, davanın beraatla sonuçlanmasını sağlayabilir. Bu nedenle arama sırasında yaşanan her usulsüzlüğün belgelenmesi büyük önem taşır.

Arama Sırasında Yapmanız Gerekenler

• Arama kararını veya yazılı emri görmeyi talep edin; kararın tarihini, numarasını ve kapsamını not alın.
• Mümkünse avukatınızı derhal arayın ve gelene kadar sakin olun.
• Aramaya fiziksel olarak engel olmayın; bu, “görevi yaptırmamak için direnme” suçu (TCK m.265) oluşturabilir.
• Hukuka aykırılık gördüğünüzde itirazınızı tutanağa geçirilmesini talep edin.
• El konulan eşyaların listesini kontrol edin ve tutanağı imzalamadan önce dikkatle okuyun.

Adana’da Arama ve El Koyma İtirazları

Adana’da arama ve el koyma işlemlerine itirazlar Seyhan, Yüreğir veya Çukurova Sulh Ceza Hâkimliklerine yapılır. İtiraz, kararın öğrenilmesinden itibaren 7 gün içinde yapılmalı ve hâkimlik tarafından 7 gün içinde sonuçlandırılmalıdır.

Aramanın hukuka uygunluğu konusunda tereddüt yaşıyorsanız, mümkün olan en kısa sürede bir ceza avukatına danışmanız yerinde olacaktır. Hukuka aykırı aramanın tespiti, davanın tüm seyrini değiştirebilecek güçte bir savunma argümanıdır.