Savcılık soruşturması, yetkili makamların suç şüphesini öğrenmesinden iddianamenin kabulüne kadar süren evredir. İddianamenin kabulüyle kovuşturma başlar. Hakkında soruşturma yürütülen kişi şüpheli, kovuşturmadaki kişi sanık olarak adlandırılır. Mağdurun ve şikayetçinin hakları ise ayrı düzenlenir. Aşağıdaki açıklamalar 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu’nun güncel metnine dayanır; hakların kullanılması dosyadaki sıfatınıza ve uygulanan işleme göre değişir.
Şüphelinin Hakları
1. Avukatla görüşme ve müdafi yardımından yararlanma
Soruşturmanın her aşamasında müdafi yardımından yararlanabilir, ifade sırasında avukatınızın yanınızda bulunmasını isteyebilirsiniz. Müdafi seçebilecek durumda olmadığınızı bildirip görevlendirme talep ederseniz, ilgili makam barodan müdafi ister. Adana Barosu görevlendirmesi ile özel olarak avukat tutma aynı işlem değildir. İfade öncesinde müdafi talebinizi açıkça bildirmeniz ve tutanağa geçirilmesini istemeniz yararlıdır (CMK m.147, 149, 150 ve 156).
Müdafii bulunmayan şüpheli için talep aranmayan başlıca durumlar şunlardır:
- Çocuk olması.
- Kendisini savunamayacak derecede engelli olması veya kanundaki ifadeyle sağır ve dilsiz olması.
- İsnat edilen suçun alt sınırının beş yıldan fazla hapis cezası gerektirmesi. Ölçüt cezanın üst sınırı değildir.
Ayrıca tutuklama istendiğinde seçilmiş veya baronun görevlendireceği müdafi yardımından yararlanılır (CMK m.101/3). Avukatla başkalarının duyamayacağı ortamda görüşme esastır. CMK m.154/2’de sınırlı olarak sayılan suçlarda gözaltındaki şüphelinin görüşmesi, savcının istemi ve hakim kararıyla 24 saat kısıtlanabilir; bu sürede ifade alınamaz.
2. Suçlamayı öğrenme ve susma
İfade alınmadan önce hangi suçun yüklendiği açıklanmalı, müdafi ve susma hakları bildirilmelidir. Yüklenen suç hakkında açıklama yapmama hakkınız vardır; bu hakkın kullanılması suçun kabul edildiği anlamına gelmez. Bununla birlikte kimliğe ilişkin sorular doğru cevaplanmalıdır. Susma hakkı çağrıya uymama hakkı da değildir (CMK m.145-147). Anayasa m.38, kişinin kendisini ve kanunda gösterilen yakınlarını suçlayan beyanda bulunmaya veya delil göstermeye zorlanmasını yasaklar.
3. Dosyayı inceleme ve belge örneği alma
Müdafi, soruşturma dosyasını inceleyebilir ve belgelerin örneğini harçsız alabilir. Bu yetki her soruşturmada genel bir gizlilik gerekçesiyle kaldırılamaz. CMK m.153/2’de sayılan suçlardan biri söz konusu olmalı, erişimin soruşturmanın amacını tehlikeye düşürme ihtimali bulunmalı, savcı istemde bulunmalı ve hakim karar vermelidir.
Yakalanan kişinin veya şüphelinin ifade tutanağı, bilirkişi raporları ve hazır bulunmaya yetkili oldukları diğer adli işlemlerin tutanakları bu kısıtlamanın dışındadır. İddianamenin kabulünden sonra müdafi dosyayı ve muhafaza altındaki delilleri inceleyebilir, tutanak ve belgelerin örneklerini alabilir (CMK m.153/3-4).
4. Lehe delillerin toplanmasını isteme
Şüpheyi giderebilecek kayıtların, belgelerin ve tanık anlatımlarının toplanmasını isteyebilirsiniz. Talebinizde hangi delilin hangi olayı açıklayacağını belirtmeniz değerlendirmeyi kolaylaştırır. Savcı yalnız aleyhe delil toplamaz; lehe delilleri de toplamak ve şüphelinin haklarını korumakla yükümlüdür. Her talebin mutlaka kabul edileceği sonucu çıkmaz (CMK m.147/1-f ve m.160/2).
5. Tercüman ve erişilebilir iletişim
Meramınızı anlatabilecek ölçüde Türkçe bilmiyorsanız, soruşturmada hakim veya savcı tarafından tercüman atanır. Engellilik nedeniyle gereken iletişim desteği de sağlanmalıdır. Bu hükümler soruşturmada dinlenen şüpheli, mağdur ve tanıklara uygulanır. Bu kapsamdaki tercüman giderlerini Devlet Hazinesi karşılar. Türkçe bildiği halde kovuşturmadaki belirli aşamalarda başka dilde savunma yapmayı seçen sanık için CMK m.202/4’te farklı bir gider kuralı vardır (CMK m.202 ve m.324/5).
6. Yakınlara bildirim ve sağlık kontrolü
Yakalama, gözaltı veya gözaltı süresinin uzatılması, savcının emriyle bir yakınınıza ya da belirlediğiniz kişiye gecikmeksizin bildirilir. Bu yalnız talep edildiğinde doğan bir yükümlülük değildir. Yabancı kişinin durumu, yazılı olarak karşı çıkmadıkça konsolosluğuna da bildirilir (CMK m.95).
Gözaltına alınacak veya zor kullanılarak yakalanmış kişinin sağlık durumu hekim kontrolüyle belirlenir. Yer değiştirme, gözaltının uzatılması, serbest bırakılma ve adli makamlara sevk öncesinde de sağlık raporu düzenlenir. Sağlık şikayetlerinizi muayenede açıklayın. Ayrıntılı düzenleme Yakalama, Gözaltına Alma ve İfade Alma Yönetmeliği m.9‘dadır.
7. Tutuklamaya itiraz ve tahliye isteme
Tutuklama veya tutukluluğun devamı kararına karşı genel itiraz süresi, kararın öğrenildiği günden itibaren iki haftadır. Dilekçe kararı veren mercie sunulur; itiraz yerinde görülmezse yetkili inceleme merciine gönderilir. Sulh ceza hakimliğinin tutuklama kararını inceleyen merci kural olarak yargı çevresindeki asliye ceza mahkemesi hakimidir; diğer kararlar için CMK m.268/3’teki görev ayrımı uygulanır. Bu süre kuralı 1 Haziran 2024 ve sonrasında verilen kararlar içindir (CMK m.101/5, m.268 ve geçici m.6).
Ayrıca soruşturmanın ve kovuşturmanın her aşamasında salıverilme istenebilir. Tahliye istemek için düzenli tutukluluk incelemesini beklemek gerekmez; tahliye istemi ile belirli bir karara karşı süreli itiraz birbirinden ayrıdır (CMK m.104 ve 108).
8. Kötü muamele yasağı ve ifadenin güvenceleri
İfade özgür iradeye dayanmalıdır. İşkence, tehdit, aldatma veya iradeyi bozacak başka yasak yöntemlerle alınan ifade, rıza gösterilse bile delil olarak değerlendirilemez. Müdafi bulunmadan kollukça alınan ifade ise hakim veya mahkeme önünde doğrulanmadıkça hükme esas alınamaz. Bu özel kural, her avukatsız beyanın aynı nedenle otomatik olarak yok sayılacağı biçiminde genellenmemelidir (CMK m.148 ve m.217/2).
Mağdurun ve Şikayetçinin Hakları
Mağdur ile şikayetçi soruşturmada delillerin toplanmasını isteyebilir; soruşturmanın gizlilik ve amacını bozmadan savcıdan belge örneği talep edebilir. Vekil aracılığıyla dosya ve muhafaza altındaki eşya CMK m.153 sınırları içinde incelenebilir. Bu haklar açıklanıp tutanağa yazılmalıdır (CMK m.234).
Avukat görevlendirilmesi
Vekili bulunmayan mağdur; cinsel saldırı, çocukların cinsel istismarı, ısrarlı takip, kadına karşı işlenen kasten yaralama, işkence veya eziyet suçlarında ve alt sınırı beş yıldan fazla hapis gerektiren suçlarda barodan avukat görevlendirilmesini isteyebilir. Talep üzerine görevlendirme ile zorunlu görevlendirme farklıdır. Mağdur 18 yaşını doldurmamışsa, sağır veya dilsizse ya da meramını ifade edemeyecek derecede engelliyse ve vekili yoksa talep aranmadan vekil görevlendirilir (CMK m.234/1-a-3 ve m.234/2).
Kovuşturmaya yer olmadığı kararına itiraz
Suçtan zarar gören, kovuşturmaya yer olmadığına dair kararın kendisine tebliğinden itibaren iki hafta içinde itiraz edebilir. Merci, kararı veren savcının yargı çevresinde görev yaptığı ağır ceza mahkemesinin bulunduğu yerdeki sulh ceza hakimliğidir. Dilekçede kamu davası açılmasını gerektirebilecek olaylar ve deliller açıklanır. Hakimlik soruşturmanın genişletilmesini isteyebilir; itirazı yerinde bulursa savcı iddianame düzenler. Buradaki başlangıç, tutuklama itirazındaki öğrenme kuralıyla karıştırılmamalıdır. İki haftalık süre 1 Haziran 2024 ve sonrasında verilen kararlar için geçerlidir (CMK m.173 ve geçici m.6). Ancak CMK m.171/1 kapsamında savcının kamu davasını açmama takdirini kullandığı hallerde m.173 itirazı uygulanmaz (CMK m.173/5).
Uzlaştırma ve korunma ihtiyacı
Suç uzlaştırma kapsamındaysa taraflar teklifi kabul edip etmemekte serbesttir. Uzlaştırma görüşmelerinde yapılan açıklamalar başka soruşturma, kovuşturma veya davada delil olarak kullanılamaz. Hangi suçların kapsamda olduğu ve istisnalar CMK m.253’ten kontrol edilmelidir; her şikayete bağlı suç için uzlaştırma yapılacağı varsayılamaz.
Tehdit veya şiddet varsa bunu somut olay ve mevcut delillerle savcılığa veya kolluğa bildirin. Uygun koruma yolu olayın niteliğine göre belirlenir. Örneğin 6284 sayılı Kanun kapsamındaki tedbirler ile ceza soruşturmasındaki koruma tedbirleri aynı usule bağlı değildir; karar verecek makam ve koşullar ayrıca değerlendirilir.
Haklarınız İhlal Edildiğinde Ne Yapmalısınız?
- Tutanak ve delil: Eksik açıklama, müdafi talebi veya kötü muamele iddiasını avukatınızla birlikte tutanağa geçirtin; imzalamadan önce tutanağı okuyun ve yanlışlıkların düzeltilmesini isteyin.
- Uygun başvuru: Suç oluşturan davranışı savcılığa bildirmek ile hakim kararına itiraz etmek farklı yollardır. Her işlem için doğru makam, başlangıç tarihi ve süre kontrol edilmelidir.
- TİHEK: Türkiye İnsan Hakları ve Eşitlik Kurumu‘nun görev alanındaki başvurular değerlendirilebilir. Ancak Kurum, yargı yetkisinin kullanılmasına ilişkin kararlar için itiraz mercii değildir; TİHEK başvurusu ceza dosyasındaki itirazın yerine geçmez.
- Bireysel başvuru: İhlal bakımından tüketilmesi gereken etkili yollar kullanıldıktan sonra, koşulları varsa Anayasa Mahkemesine bireysel başvuru yapılabilir. Genel süre 30 gündür; başlangıcı ihlalin ve son kararın niteliğine göre değerlendirilir. Her durumda ceza davasının kesinleşmesini beklemek doğru değildir.
İfade veya başvuru öncesinde dosya numarasını, mevcut kararları, tebliğ belgelerini ve delilleri bir araya getirmeniz hukuki değerlendirmeyi kolaylaştırır. Bu rehber genel bilgi verir; somut dosyada uygulanacak usul ve süreyi dosya üzerinden kontrol etmek gerekir.
Savcılık soruşturmasındaki hakların dosya üzerinden değerlendirilmesi için bir görüşme planlayanlar, Avukat Ayşe Zilan ve ARTE Hukuk ve Danışmanlık sitelerindeki büro tanıtımlarından çalışma alanları ve iletişim bilgilerini inceleyebilir. Hizmet kapsamını ve dosyanın kabul edilip edilmeyeceğini doğrudan görüşerek netleştirin.
Kaynaklar ve Güncellik
Son kontrol: 30 Ekim 2026. Temel kaynaklar: CMK m.2, 95, 101, 104, 147-156, 160, 173, 202, 217, 234, 253, 268, 324 ve geçici m.6; Anayasa m.17, 19 ve 38; TİHEK başvuru koşulları ve görev kapsamı. Metindeki süreler güncel genel kuralları açıklar; eski kararlar ve özel usuller ayrıca incelenir.
Başa dön