Telefon, mesaj, sahte ilan veya internet sitesi üzerinden yapılan her işlem aynı suç tipini oluşturmaz. Dolandırıcılıkta belirleyici olan, hileyle aldatılan kişinin veya bir başkasının malvarlığı zararına karşılık failin ya da başka bir kişinin yarar sağlamasıdır. Olayın nasıl gerçekleştiği, kullanılan araçlar ve deliller birlikte değerlendirilir.
Dolandırıcılık suçu, 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu‘nun malvarlığına karşı suçlar bölümünde düzenlenir. TCK m.157 temel şekli, m.158 nitelikli halleri, m.159 ise hukuki bir alacağın tahsili amacıyla işlenen hali kapsar. Aşağıdaki ceza aralıkları kanundaki temel aralıklardır; suç tarihi, uygulanacak lehe kanun, artırım ve indirim nedenleri sonuç cezayı etkileyebilir.
Basit Dolandırıcılık: TCK m.157
Hileyle bir kişiyi aldatıp onun veya başkasının zararına yarar sağlayan kişi için kanunda 1 yıldan 5 yıla kadar hapis ve 5.000 güne kadar adli para cezası öngörülür. Hapis ve adli para cezası birlikte uygulanır.
Tamamlanmış dolandırıcılık değerlendirilirken şu bağlantılar araştırılır:
- Hile ve aldanma: Hangi davranışın kişiyi yanılttığı ve işlemi yapmasına neden olduğu belirlenir. Her yerine getirilmeyen söz veya ödenmeyen borç tek başına dolandırıcılık değildir.
- Zarar ve yarar: Aldatma sonucunda mağdurun veya başka bir kişinin malvarlığı zarar görmeli; fail veya başka bir kişi yarar elde etmelidir.
- Kast: Suçun unsurlarının bilerek ve istenerek gerçekleştirilmesi gerekir. Yalnız para transferi yapılmış olması, bütün unsurların oluştuğunu göstermez.
Bu nedenle dekontun yanında ödeme talebini, vaadi ve iletişim akışını gösteren kayıtlar da önemlidir.
Nitelikli Dolandırıcılık: TCK m.158
TCK m.158/1’de temel ceza 3 yıldan 10 yıla kadar hapis ve 5.000 güne kadar adli para cezasıdır. Ancak e, f, j, k ve l bentlerinde hapis cezasının alt sınırı 4 yıldır; adli para cezasının miktarı da elde edilen menfaatin iki katından az olamaz.
| Bent | Nitelikli halin özeti | Temel hapis aralığı |
|---|---|---|
| a | Dinî inanç ve duyguların istismarı | 3 ila 10 yıl |
| b | Kişinin tehlikeli durumundan veya zor şartlarından yararlanma | 3 ila 10 yıl |
| c | Kişinin algılama yeteneğinin zayıflığından yararlanma | 3 ila 10 yıl |
| d | Kamu kurumları, kamu meslek kuruluşları, siyasi parti, vakıf veya dernek tüzel kişiliklerini araç olarak kullanma | 3 ila 10 yıl |
| e | Kamu kurum ve kuruluşlarının zararına işleme | 4 ila 10 yıl |
| f | Bilişim sistemlerini, banka veya kredi kurumlarını araç olarak kullanma | 4 ila 10 yıl |
| g | Basın ve yayın araçlarının sağladığı kolaylıktan yararlanma | 3 ila 10 yıl |
| h | Tacir, şirket yöneticisi veya şirket adına hareket eden kişinin ticari faaliyet sırasında; kooperatif yöneticisinin kooperatif faaliyeti kapsamında işlemesi | 3 ila 10 yıl |
| i | Serbest meslek sahibinin, mesleğinden dolayı kendisine duyulan güveni kötüye kullanması | 3 ila 10 yıl |
| j | Banka veya kredi kurumunca tahsis edilmemesi gereken kredinin açılmasını sağlama amacı | 4 ila 10 yıl |
| k | Sigorta bedelini alma amacı | 4 ila 10 yıl |
| l | Kendisini kamu görevlisi veya banka, sigorta ya da kredi kurumu çalışanı olarak tanıtma veya bu kurumlarla ilişkili olduğunu söyleme | 4 ila 10 yıl |
Tablodaki bütün hallerde hapis cezasına ek olarak yukarıda açıklanan adli para cezası da söz konusudur. Özel bentlerdeki iki kat tutar, sabit ceza değil, kanundaki asgari miktardır.
TCK m.158/2: Kamu görevlileri üzerinde etkisi bulunduğunu söyleyip belirli bir işi gördürme vaadiyle aldatarak menfaat elde etme de nitelikli dolandırıcılık kapsamında düzenlenmiştir.
TCK m.158/3: Basit veya nitelikli dolandırıcılığın en az üç kişi tarafından birlikte işlenmesi cezayı yarı oranında; suç işlemek için kurulmuş örgütün faaliyeti içinde işlenmesi bir kat artırır.
TCK m.158/4: 31 Temmuz 2026’da yürürlüğe giren düzenleme, TCK m.157 veya m.158 suçlarına iştiraki yalnızca haksız menfaat amacıyla ödeme aracı veya hesabın kullanılmasını sağlayan zorunlu bilgi ya da araçları başkasına vermekle sınırlı kalan kişi için yarı oranında indirim öngörür. Her hesap sahibine otomatik indirim uygulanmaz; iştirak ve kapsam şartları incelenir. Düzenleme ve belirli eski dosyalara ilişkin geçiş hükümleri 7589 sayılı Kanun’un 13. maddesi ve geçici 1. maddesinde yer alır.
Dijital Dolandırıcılığın Güncel Yüzleri
Aşağıdaki örnekler, dijital ortamda dikkat edilmesi gereken yöntemleri açıklar. Bir olayın hangi suçu oluşturduğu yalnız kullanılan uygulamanın veya platformun adına göre belirlenemez.
- Oltalama: Sahte banka sayfaları, mesajlar veya e-postalarla şifre ve hesap bilgisi istenmesi. Bilginin ele geçirilmesi ve sonrasında yapılan işlemler ayrı ayrı incelenir.
- Sahte savcı veya polis aramaları: Kamu görevlisi olduğunu söyleyerek para isteyen kişinin davranışı, diğer unsurlar da varsa TCK m.158/1-l kapsamında değerlendirilebilir.
- Sahte alışveriş siteleri ve sosyal medya satışları: Gerçek dışı ilanlarla ödeme alınması, olayın koşullarına göre bilişim sisteminin araç olarak kullanıldığı dolandırıcılık oluşturabilir. Teslimat gecikmesi veya sözleşme uyuşmazlığı tek başına yeterli değildir.
- Kripto varlık yatırımı vaadi: Gerçek dışı kazanç veya yatırım iddialarıyla para toplanması. Yatırımın zarar etmesi tek başına dolandırıcılık anlamına gelmez; hile, kast ve para akışı araştırılır.
- Sahte kiralık ev ilanları: Gerçek dışı ilan üzerinden kapora istenmesi.
- Mesajlaşma uygulamalarında kimlik taklidi: Bir yakınınızmış gibi davranıp acil para talep edilmesi.
Adana’da emlakçı hesaplarını hedef alan sistem güncellemesi bahanesiyle sahte ilan ve kapora tuzağı hakkındaki haber, bu tür iddialara ilişkin yerel bir örnektir. Haberdeki iddialar, bütün dijital olayların aynı hukuki nitelikte olduğu anlamına gelmez.
Daha Az Cezayı Gerektiren Hal: TCK m.159
Dolandırıcılığın hukuki bir ilişkiye dayanan alacağı tahsil amacıyla işlenmesi halinde şikâyet üzerine 6 aydan 1 yıla kadar hapis veya adli para cezası uygulanır. Burada yaptırımlar seçimliktir. Uzlaştırma bakımından CMK m.253’teki şartlar ve istisnalar ayrıca dikkate alınır.
Etkin Pişmanlık (TCK m.168)
Suç tamamlandıktan sonra fail, azmettiren veya yardım edenin bizzat pişmanlık göstererek mağdurun zararını tamamen geri verme ya da tazmin yoluyla gidermesi halinde etkin pişmanlık gündeme gelir:
| Aşama | İndirim |
|---|---|
| Kovuşturma başlamadan, yani iddianame kabul edilmeden önce | Verilecek cezanın üçte ikisine kadar olan kısmı indirilir. |
| Kovuşturma başladıktan sonra, hüküm verilmeden önce | Verilecek cezanın yarısına kadar olan kısmı indirilir. |
Kısmi ödeme veya iade halinde mağdurun rızası da gerekir. Ödeme, dosyayı kendiliğinden kapatmaz; pişmanlık, ödeme zamanı ve diğer kanuni şartlar değerlendirilir.
Özel geçiş hükmü: 7589 sayılı Kanun’un geçici m.1/7 hükmü, 31 Temmuz 2026’dan önce TCK m.157 veya m.158 kapsamında haklarında hüküm verilmiş ve dosyası infaz aşamasında olan kişiler için özel bir imkân tanır. Kişinin TCK m.158/4 kapsamına girmesi ve hakkında daha önce TCK m.168 uygulanmamış olması gerekir. Yürürlük tarihinde hüküm verilmiş olup kanun yoluna başvurulmadığı için bu tarihten sonra kesinleşen hükümler de kapsamdadır. Mahkemenin ihtarından itibaren altı ay içinde zararın tamamı giderilirse TCK m.168/2 uygulanabilir. Bu süre herkes için kanunun yayımından başlamaz; kapsam ve ihtar tarihi dosyadan kontrol edilir. Zarar tamamen giderilmeden bu hükme dayanılarak infaz ertelenemez veya durdurulamaz.
Şikâyet, Uzlaşma ve Görevli Mahkeme
Şikâyet: TCK m.157 ve m.158 kural olarak resen soruşturulur. TCK m.159 şikâyete bağlıdır. Ayrıca TCK m.167/2’de tek tek belirtilen akrabalık ve birlikte yaşama koşulları şikâyet şartı ve indirim doğurabilir; m.167/1 ise sayılan yakınlar bakımından şahsi cezasızlık düzenler. Her akrabalık aynı sonucu doğurmaz.
Uzlaştırma: Basit dolandırıcılık CMK m.253/1-b-8 uyarınca uzlaştırma kapsamındadır. TCK m.159 gibi şikâyete bağlı haller m.253/1-a yönünden değerlendirilir. Nitelikli dolandırıcılık kural olarak kapsam dışındadır; ancak TCK m.167/2 nedeniyle şikâyete bağlı hale gelen dosyalar bakımından bu genel ifade tek başına yeterli değildir. Mağdurun niteliği ve aynı mağdura karşı birlikte işlenen başka suçlar dahil CMK m.253’teki koşul ve istisnalar incelenir.
Görevli mahkeme: Genel görev kurallarına göre basit dolandırıcılık ve TCK m.159 asliye ceza mahkemesinde görülür. 25 Aralık 2025’te yürürlüğe giren değişiklikten sonra nitelikli dolandırıcılıkta da genel görevli mahkeme asliye ceza mahkemesidir. Çocuklara özgü hükümler ve bağlantılı davalar gibi özel durumlar ayrıca değerlendirilir.
Geçiş ayrımı: Değişikliğin yürürlüğe girdiği tarihte ağır ceza mahkemesinde görülmekte olan veya istinaf ya da temyiz incelemesinde bulunan nitelikli dolandırıcılık dosyaları, yalnız bu görev değişikliği nedeniyle başka mahkemeye gönderilmez; kesin hükme kadar eski görev kurallarıyla devam eder. Dayanak, 7571 sayılı Kanun’un 12 ve 13. maddeleri ile 5235 sayılı Kanun’un 11, 12, 14 ve geçici 7. maddeleridir.
Yetkili mahkeme: Genel kural suçun işlendiği yer mahkemesidir. CMK m.12/6 uyarınca bilişim sistemleri, banka veya kredi kurumları ya da banka veya kredi kartları araç olarak kullanılarak işlenen suçlarda mağdurun yerleşim yeri mahkemeleri de yetkilidir. Geçici olarak bulunduğunuz yer ile yerleşim yeriniz aynı kavram değildir.
Zamanaşımı ve Tutuklama
Zamanaşımı: Yetişkinler için temel şekliyle TCK m.157 ve m.159’da olağan dava zamanaşımı 8 yıl, TCK m.158’de 15 yıldır. Ancak daha ağır cezayı gerektiren nitelikli haller, kişinin yaşı, başlangıç tarihi ve durma veya kesilme nedenleri hesabı değiştirebilir. Bu nedenle her dosya için koşulsuz bir son tarih verilemez. Şikâyete bağlı hallerde şikâyet süresi de ayrıca gözetilir (TCK m.66, 67 ve 73).
Tutuklama: TCK m.158, CMK m.100/3’teki katalogda sayılmamıştır. Bu, hiçbir durumda tutuklama uygulanamayacağı anlamına gelmez. Kuvvetli suç şüphesini gösteren somut deliller, kanuni tutuklama nedeni, ölçülülük ve adli kontrolün neden yetersiz kalacağı değerlendirilmelidir. Suç adı tek başına tutuklama kararı için yeterli değildir (CMK m.100 ve 101).
HAGB: Sonuç cezanın 2 yıl veya daha az hapis ya da adli para cezası olması tek başına yeterli değildir. Önceki kasıtlı suç mahkûmiyeti, yeniden suç işlemeyeceği kanaati, zararın giderilmesi ve diğer kanuni koşullar birlikte incelenir. Güncel çerçeve, 7589 sayılı Kanun’un 15. maddesiyle yeniden düzenlenen CMK m.231’de yer alır; indirim veya HAGB sonucu peşinen vaat edilemez.
Mağdurlar İçin Acil Eylem Planı
- Bankanızla hemen iletişime geçin. Resmî uygulama veya bankanın doğrulanmış iletişim kanalını kullanın. Şüpheli işlemi bildirip hesap ve kart güvenliği için gerekli önlemlerin değerlendirilmesini isteyin. Bildirim, paranın otomatik olarak geri alınacağı anlamına gelmez.
- Delilleri saklayın. Dekontları, mesajları, e-postaları, ilan bağlantılarını ve ekran görüntülerini koruyun. İşlem tarihlerini ve başvuru numaralarını not edin; bankaya veya adli makamlara bildirimi bütün belgeleri toplamayı bekleyerek geciktirmeyin.
- Savcılığa veya kolluğa başvurun. CMK m.158 uyarınca yazılı ya da tutanağa geçirilen sözlü başvuru yapılabilir. Soruşturmayı Cumhuriyet savcısı yürütür; gerekli işlemleri ilgili adli kolluk birimlerinden ister. Bütün dijital dosyaların yalnız tek bir şube tarafından yürütüldüğü varsayılmamalıdır.
- Hukuki destek ihtiyacınızı değerlendirin. Ceza soruşturması ile zararın geri alınmasına ilişkin yolların aynı olmadığı durumlar vardır. Başvurunun ve eldeki belgelerin kapsamını bir avukatla değerlendirebilirsiniz.
CMK m.128/A, belirli bilişim ve banka suçlarında makul şüphe bulunması halinde ilgili mali kuruma hesabı 48 saate kadar askıya alma imkânı tanır. Nitelikli dolandırıcılık yönünden düzenleme m.158/1-f ve l bentlerini kapsar; elkoyma ve iade için de ayrıca kanuni şartlar aranır. Bu nedenle her ihbarın otomatik bloke veya kesin iade sağlayacağı söylenemez.
Tarafı olduğunuz dosyalara ilişkin erişilebilir bilgileri UYAP Vatandaş Portal üzerinden takip edebilirsiniz. Mağdurun avukatı vekil, şüpheli veya sanığın savunmasını yapan avukat ise müdafi olarak adlandırılır. Mağdur için barodan avukat görevlendirilmesi CMK m.234’teki şartlara bağlıdır; her dolandırıcılık mağduruna otomatik atama yapılmaz. Vekili bulunmayan 18 yaşından küçük mağdurlar ile maddede belirtilen diğer korunmaya ihtiyaç duyan mağdurlar için ayrıca istem aranmayan düzenleme vardır. Koşullar hakkında Adana Barosundan bilgi alınabilir.
Dolandırıcılıkta ödeme kayıtları ve yazışmaların değerlendirilmesi için bir görüşme ayarlamak isteyenler, Adana’daki büroları araştırırken Raşit Yılmaz & Partners ile ARTE Hukuk ve Danışmanlık sitelerindeki tanıtım ve iletişim bilgilerini de inceleyebilir. Randevu almadan önce dosyanın konusu ve ihtiyaç duyulan desteği açıkça belirtmek yararlıdır.
Mevzuat kontrol tarihi: 24 Ekim 2026. Bu metin genel bilgilendirme içindir; somut dosyada suç tarihi, deliller ve geçiş hükümleri ayrıca değerlendirilir.
Başa dön