Ceza dosyasında tanık olarak çağrılmak, hakkınızda suçlama bulunduğu anlamına gelmez. Sizden, dosyadaki olay hakkında bildiklerinizi anlatmanız istenir. Usulüne uygun çağrıya uymak temel yükümlülüktür; ancak bazı yakınlık ilişkileri ve soruların içeriği, tanıklıktan veya belirli sorulara cevap vermekten çekinme hakkı doğurabilir.
Bu rehber, Cumhuriyet savcısı, hakim veya ceza mahkemesi önündeki tanıklığı ele alır. Hukuk davalarında farklı kurallar uygulanır. Açıklamalar genel bilgilendirme içindir; çağrının içeriği ve dosyadaki sıfatınız ayrıca değerlendirilmelidir.
Çağrı kağıdı, telefon ve polis çağrısı aynı mı?
CMK m. 43’e göre tanıklar kural olarak çağrı kağıdıyla çağrılır; gelmemenin sonuçları bu belgede bildirilir. Usulüne uygun çağrıldığı halde mazeretini bildirmeden gelmeyen tanık hakkında zorla getirme uygulanır ve gelmemesinin sebep olduğu giderler kendisine yükletilir. Bu nedenle çağrıyı aldığınızda makamı, dosya numarasını, tarihi, saati ve hangi sıfatla çağrıldığınızı kontrol edin.
Telefon veya elektronik posta gibi araçlarla da çağrı yapılabilir. Ancak CMK m. 43/2, çağrı kağıdına bağlanan sonuçların bu çağrılarda uygulanmayacağını belirtir. Buna karşılık, önceden verilmiş bir zorla getirme kararı da iletişim araçlarıyla bildirilebilir. Tutuklu işlerde gerekçesi kararda gösterilerek tanık hakkında doğrudan zorla getirme kararı verilebilir. Dolayısıyla her telefon araması aynı hukuki durumu göstermez.
Bu hükümler savcı, hakim veya mahkeme önünde tanık olarak dinlenme için geçerlidir. Kolluğun bilgi almak amacıyla yaptığı çağrının dayanağı ayrıca anlaşılmalıdır. Çağrının gerçekliğinden kuşku duyuyorsanız ilgili kurumun resmi iletişim bilgilerini kullanarak doğrulama yapın. Bir olayı yetkili makama bildirmekle sonradan o dosyada tanık olarak dinlenmek farklı işlemlerdir; şikayet ve ihbarın hangi amaçla yapıldığı bu ayrımı anlamaya yardımcı olur.
Çağrı usulünün madde metnini ve tarihsel gerekçesini birlikte okumak için Avukat Saim İncekaş’ın CMK 43 derlemesini inceleyebilirsiniz.
O gün gidemiyorsanız nasıl hareket etmelisiniz?
Hastalık veya başka bir engeliniz varsa mazeretinizi gecikmeden, mümkünse çağrı gününden önce, sizi çağıran makama yazılı olarak bildirin. Dilekçede dosya numarasını, çağrı tarihini ve engelinizi belirtin; varsa destekleyen belgeyi ekleyin. Mazeret bildirmiş olmanızın çağrıyı kendiliğinden ertelediğini varsaymayın; nasıl işlem yapıldığını ilgili birimden öğrenin.
CMK m. 44’e göre zorla getirilen tanık, önceki gelmeyişini haklı gösteren sebebi sonradan bildirirse aleyhine hükmedilen giderler kaldırılır. Bu düzenleme, çağrıyı baştan cevapsız bırakmak için bir neden değildir. Adalet Bakanlığının tanıklık süreci açıklaması da mazeretin dosya numarası belirtilen yazılı başvuruyla bildirilmesini önerir.
Yakınınızın dosyasında tanıklık yapmak zorunda mısınız?
CMK m. 45, şüpheli veya sanıkla belirli yakınlık ilişkileri bulunan kişilere çekinme hakkı tanır. Nişanlı, evlilik sona ermiş olsa bile eş, kan veya kayın hısımlığından üstsoy ve altsoy, üçüncü derece dahil kan hısımları, ikinci derece dahil kayın hısımları ve evlatlık bağı bulunanlar bu kapsamdadır.
Bu hak dinlenmeden önce hatırlatılmalıdır; kişi anlatmaya başladıktan sonra da hakkını kullanabilir. Yakınlık ilişkinizi açıkça belirtip çekinme tercihinizin kayda geçirilmesini isteyin. Yakınlık nedeniyle tanıklıktan çekinme koşullarını açıklayan avukat yazısı, farklı yakınlık türlerinin ayrımını ayrıca ele alır. Çekinme hakkınızın bulunması, çağrıyı hiçbir bildirim yapmadan yok saymakla aynı şey değildir.
Soru sizi veya yakınınızı suçlayabilecekse
Tanıklığın tamamından çekinme ile belirli bir soruya cevap vermeme farklıdır. CMK m. 48, her tanığa kendisini veya m. 45/1’de sayılan yakınlarını ceza kovuşturmasına uğratabilecek nitelikteki sorulara cevap vermekten çekinme hakkı tanır. Bu hak önceden bildirilmelidir; her soruya koşulsuz olarak cevap vermeme yetkisi değildir.
Kendini veya yakınını suçlayabilecek sorularda çekinme hakkına ilişkin avukat açıklaması da bu ayrımı somutlaştırır. Böyle bir soru yöneltildiğinde hakkınızı açıkça belirtin. Hakim veya savcı gerekli görürse çekinmenin dayandığı olguları açıklamanızı isteyebilir (CMK m. 49). Meslek nedeniyle öğrenilmiş bilgiler için ise CMK m. 46’daki ayrı kapsam ve koşullar incelenir.
Dinlenirken nelere dikkat etmelisiniz?
Kimliğinizi ve çağrı belgenizi yanınıza alın. Bildiğiniz, gördüğünüz veya duyduğunuz olayları anlatın; başkasından duyduğunuz bilgiyi kendi gözleminizmiş gibi sunmayın. Hatırlamadığınız bir ayrıntıyı tahmin ederek tamamlamayın. Olayla ilgili hiçbir bilginiz yoksa bunu açıkça söyleyin.
Tanıklar ayrı ayrı dinlenir. Gerçeği söyleme yükümlülüğü ve sonuçları açıklanır; kanuni istisnalar saklı olmak üzere yemin işlemi yapılır. Örneğin dinlenme sırasında on beş yaşını doldurmamış kişiler yeminsiz dinlenir. Anlatımın ardından açıklayıcı sorular yöneltilebilir. Duruşmada hakimin veya mahkeme başkanının açık izni olmadan salondan ayrılmayın (CMK m. 50, 52, 53 ve 59).
Elinizde olayla ilgili mesaj, görüntü veya başka bir dijital belge bulunuyorsa bunu ilgili makama bildirin. İçeriği değiştirmek veya bağlamından koparmak yerine özgün kaydı koruyun. Mesaj ve diğer dijital kayıtların saklanmasına ilişkin rehber, kayıtların düzenli biçimde hazırlanması için pratik öneriler içerir.
Geçerli neden olmadan tanıklığı reddetmenin sonucu nedir?
Kanuni bir sebep olmadan tanıklıktan veya yeminden çekinmek, yalnızca çağrıya gelmemekten farklıdır. CMK m. 60 kapsamında doğan giderlerin yanında, tanıklığın veya yeminin yerine getirilmesini sağlamak amacıyla disiplin hapsi verilebilir. Bu süre dava hakkında hüküm verilinceye kadar uygulanabilir ve her durumda üç ayı aşamaz. Yükümlülük yerine getirilirse kişi derhal serbest bırakılır; disiplin hapsi kararına itiraz edilebilir.
Bu yaptırım, kanunun tanıdığı çekinme hakkını usulünce kullanmakla karıştırılmamalıdır. Tereddüt varsa hakkın dayanağını dinlenmeden önce açıklamak ve dosyaya özgü hukuki yardım almak önem taşır.
Tanıklık için yapılan giderler karşılanır mı?
CMK m. 61’e göre savcı, mahkeme başkanı veya hakim tarafından çağrılan tanığa, yıllık tarife uyarınca kaybettiği zamanla orantılı tazminat verilir. Hazır bulunmak için seyahat etmesi gerekiyorsa yol, çağrıldığı yerdeki konaklama ve beslenme giderleri de karşılanır. İlgili belgeleri saklayıp ödeme talebinizi sizi dinleyen makama iletin. Tutarlar yıllık tarifeye bağlı olduğundan geçmiş yıllardaki rakamları güncel kabul etmeyin.
Resmi dayanak ve kontrol tarihi: 30 Ekim 2026. 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu, özellikle m. 43, 44, 45, 46, 48, 49, 50, 52, 53, 59, 60 ve 61; Adalet Bakanlığı Tanıklık Zorunlu mudur? ve Tanıklık Süreci açıklamaları.
Başa dön